Tác hại của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng xuất hiện tại Việt Nam trong những năm gần đây và nhanh chóng lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ. Các sản phẩm này thường được quảng cáo là “ít hại hơn thuốc lá điếu”, “giúp cai nghiện thuốc lá truyền thống”, song thực tế khoa học đã chỉ ra nhiều nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Hình ảnh tuyên truyền những tác hại của sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng
Thuốc lá điện tử sử dụng thiết bị làm nóng dung dịch chứa nicotine, hương liệu và nhiều hóa chất khác để tạo ra khí dung cho người sử dụng hít vào. Nicotine là chất gây nghiện mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tim mạch, làm tăng huyết áp, nhịp tim, đồng thời tác động xấu đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên. Ngoài nicotine, khí dung từ thuốc lá điện tử còn chứa nhiều hợp chất độc hại như formaldehyde, acetaldehyde, acrolein và các hạt siêu mịn, có thể gây viêm phổi, tổn thương đường hô hấp và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh phổi mạn tính.
Thuốc lá nung nóng, dù không đốt cháy trực tiếp như thuốc lá điếu, vẫn sử dụng lá thuốc thật được làm nóng ở nhiệt độ cao để giải phóng nicotine và các chất hóa học. Nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc lá nung nóng vẫn phát thải các chất độc có khả năng gây ung thư, bệnh tim mạch và tổn thương phổi. Việc sử dụng lâu dài các sản phẩm này không những không an toàn mà còn có thể khiến người dùng lệ thuộc nicotine nặng hơn.
Đáng lo ngại, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có mẫu mã bắt mắt, mùi vị đa dạng, dễ thu hút thanh thiếu niên – nhóm đối tượng chưa nhận thức đầy đủ về tác hại sức khỏe. Thực tế cho thấy nhiều người trẻ bắt đầu sử dụng thuốc lá điện tử rồi chuyển sang hút thuốc lá điếu, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế trong tương lai. Vì vậy, việc kiểm soát và tiến tới cấm các sản phẩm này được xem là giải pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Nhận thức rõ tác hại và nguy cơ xã hội của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Nhà nước Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm quản lý, kiểm soát và tiến tới cấm các sản phẩm này.
Trước hết, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 là văn bản pháp luật nền tảng, quy định các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ. Mặc dù Luật ban hành trong bối cảnh thuốc lá điện tử chưa phổ biến, nhưng các nguyên tắc về bảo vệ sức khỏe cộng đồng, kiểm soát nicotine và hạn chế quảng cáo, kinh doanh thuốc lá vẫn là cơ sở quan trọng cho việc quản lý các sản phẩm thuốc lá mới.
Tiếp theo, tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024, Quốc hội đã chính thức nêu rõ chủ trương cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây là bước ngoặt quan trọng, thể hiện quan điểm nhất quán của Quốc hội trong việc đặt sức khỏe nhân dân lên trên lợi ích kinh tế ngắn hạn, đồng thời ngăn chặn sự xâm nhập và lan rộng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Để tổ chức thực hiện Nghị quyết của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1665/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 173/2024/QH15. Quyết định này giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương trong việc rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, kiểm soát thị trường và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Bên cạnh đó, các hành vi liên quan đến buôn bán, vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng còn chịu sự điều chỉnh của các văn bản xử phạt vi phạm hành chính như Nghị định số 98/2020/NĐ-CP về xử phạt trong lĩnh vực thương mại, buôn lậu, hàng cấm; Nghị định số 117/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế. Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, có tổ chức, quy mô lớn, các hành vi này có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.